केही दिनअघि प्यूठानका सांसद् शुसान्त वैदिकले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहलाई जिल्लाको विकास निर्माण लगायत समस्याका बारेमा ब्रिफिङ गरे । त्यसमध्ये एउटा विषय थियो, प्यूठान अस्पतालमा कार्यरत चिकित्सकहरुको । अस्पतालका चिकित्सकहरुले चरम राजनीति भएपछि राजीनामा दिएका छन् भन्ने वैदिकको ब्रिफिङले तरंग ल्याएको छ ।
निर्वाचित सांसद्जस्तो व्यक्तिले वास्तविक कुरै नबुझी किन यसरी हल्का पाराले प्रधानमन्त्रीलाई यस्तो विषय सुनाए होलान् ? उनले अस्पतालसंग बुझ्ने प्रयास किन गरेनन् होला ? भन्ने खुल्दुली धेरैलाई लागेको छ । वैदिक यस्ता पात्र हुन्, जो प्यूठानको भूगोलसँग त्यति परिचित छैनन् ।
उनको जन्मघर प्यूठान भएपनि बसोवास अहिले दाङमा छ । प्यूठानको भूगोल र समस्यासँग त्यति नजिकसँग साइनो नभएपनि उनले अस्पताल व्यवस्थापन र प्रशासनसँग बुझ्न सक्थे तर त्यति कुरा पनि नबुझी प्रधानमन्त्रीलाई समस्या सुनाउँदा आम प्यूठानी दंग परेका छन् ।
त्यसैले पछिल्ला दिनहरूमा प्यूठान अस्पतालबारे चर्चा चुलिएको हो । सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरू, सामाजिक सञ्जालका बहसहरू र जनस्तरमा फैलिएका विभिन्न धारणाहरूले अस्पतालको वास्तविक अवस्थाभन्दा फरक चित्र प्रस्तुत गरिरहेका छन् । विशेषगरी प्यूठानका प्रतिनिधि सभा सदस्य सुशान्त वैदिकले प्रधानमन्त्रीलाई झुठो ब्रिफिङ गरेपश्चात् उठेको विवादले एउटा प्रश्न उठाएको छ के हामी यथार्थभन्दा टाढा गएर निष्कर्ष निकालिरहेका त छैनौं ?
प्यूठान अस्पतालको कथा भने केवल आलोचनामा सीमित छैन, यो विस्तार, संघर्ष र सुधारको यात्रासँग जोडिएको छ । अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष विजयविराज बिष्टका अनुसार अहिले अस्पतालले आफ्नो सेवा क्षमतामा उल्लेखनीय सुधार गरिरहेको छ । सात जना विशेषज्ञ चिकित्सकसहितको टोलीले विभिन्न स्वास्थ्य सेवाहरू नियमित रूपमा प्रदान गरिरहेको छ। यो तथ्य आफैंमा एउटा संकेत हो अस्पताल केवल टिकिरहेको छैन, विस्तार हुँदैछ ।
कुनै समय मिर्गौला रोगीहरूका लागि प्यूठानबाट बाहिर जानु पर्ने बाध्यता थियो । उपचारको खोजीमा समय, पैसा र पीडा तीनैको बोझ बोकेर अन्य शहर पुग्नुपर्ने अवस्था अहिले क्रमश बदलिँदैछ । हेमोडायलासिस सेवा सञ्चालनमा आएपछि बिरामीहरूले आफ्नै जिल्लामा उपचार पाउन थालेका छन्। यो केवल सेवा थपिएको विषय होइन, यो स्थानीय स्वास्थ्य प्रणालीप्रति विश्वास पुनस्र्थापित हुने प्रक्रिया पनि हो।
त्यसैगरी, नवजात शिशुहरूको उपचारमा सुधार ल्याउने उद्देश्यसहित स्थापना गरिएको एकएनसियु अर्को महत्वपूर्ण कदम हो । निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. सुवास पौडेलका अनुसार यसले अस्वस्थ तथा समयअघि जन्मिएका शिशुहरूको जीवन रक्षा गर्न ठोस योगदान पु¥याउने छ। स्वास्थ्य सेवामा यस्तो विस्तार केवल उपकरण वा भवनको विषय होइन, यो मानवीय संवेदनासँग जोडिएको परिवर्तन हो ।
तर, यस्ता सकारात्मक प्रयासबीच आलोचना र अफवाहहरूले पनि आफ्नो स्थान बनाएका छन्। अस्पतालमा डाक्टरहरूले राजीनामा दिएको भन्ने चर्चा त्यसको उदाहरण हो। अस्पताल व्यवस्थापन समिति र प्रशासनले यसलाई निराधार बताउँदै यस्ता हल्लाहरूले जनविश्वास कमजोर बनाउने चेतावनी दिएको छ। सूचना प्रवाहको युगमा अपुष्ट जानकारी कति छिटो फैलिन्छ भन्ने कुरा यहाँ प्रस्ट देखिन्छ ।
अर्कोतर्फ, प्यूठान अस्पताललाई ‘हब अस्पताल’ को रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य पनि राखिएको छ। यसका लागि लुम्बिनी प्रदेश सरकारबाट सहयोग भइरहेको छ। स्वास्थ्य मन्त्री खेमबहादुर सारुले सबै जिल्लामा गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। तर, यस्ता योजनाहरू सफल हुन केवल सरकारी घोषणा मात्र पर्याप्त हुँदैन स्थानीय तह, जनप्रतिनिधि र समुदायको साझा जिम्मेवारी आवश्यक पर्छ।
यही सन्दर्भमा प्रश्न उठ्छ जनप्रतिनिधिहरूको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ? आलोचना लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण पक्ष हो, तर त्यो तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ। अपूर्ण जानकारीका आधारमा दिइने अभिव्यक्तिले सुधारको प्रयासलाई कमजोर बनाउनुका साथै जनतामा भ्रम सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले जिम्मेवार अभिव्यक्ति आजको अपरिहार्य आवश्यकता हो।
यद्यपि, सबै कुरा सकारात्मक मात्र छैन । अस्पतालको नयाँ सुविधा सम्पन्न भवन निर्माण कार्य ठेकेदारको लापरबाहीका कारण रोकिएको छ । निर्माण कम्पनी सम्पर्कविहीन जस्तो अवस्थामा पुगेको छ, जसले विकासको गतिमा अवरोध सिर्जना गरेको छ। सेवा विस्तारसँगै भौतिक पूर्वाधारको सुदृढीकरण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ, र यसमा देखिएको ढिलाईले चिन्ता बढाएको छ ।
प्यूठान अस्पतालको समग्र चित्र हेर्दा, यो विरोधाभासले भरिएको देखिन्छ एकातिर सेवा विस्तार र सुधारका प्रयासहरू, अर्कोतिर अफवाह, आलोचना र संरचनात्मक चुनौतीहरू। तर, यथार्थ के हो भने अस्पताल परिवर्तनको प्रक्रियामा छ ।
अन्ततः प्यूठान अस्पतालको कथा केवल एउटा स्वास्थ्य संस्थाको कथा होइन, यो हाम्रो समाजले सूचना, जिम्मेवारी र विकासलाई कसरी बुझ्छ भन्ने कुराको प्रतिबिम्ब हो। यदि हामीले तथ्यलाई प्राथमिकता दिँदै सहकार्यको बाटो रोज्यौं भने, प्यूठान अस्पताल केवल विवादको विषय होइन, सफलताको उदाहरण बन्न सक्छ ।
